Stanisław Lem – Głos Pana 16 07 2011 | zapowiedzi

W morzu popkulturowych, przebarwionych i wyzywających, tytułów literatury sf ostatnich lat, usilnie starających się zaspokoić targety wydawców i stopy zwrotu sprzedaży – chciałbym przybliżyć książkę z 1968 roku. Książkę daleko wybiegającą poza swoją epokę, powieść poruszającą fundamenty kosmologii, filozofii i epistemologii. Dzieło mistrza – The Master Voice.

Ciągle niedoceniany Lem, polski skarb narodowy, niedługo po skończeniu „Solaris”, w 1968 roku podjął się niezwykłego wyzwania. O ile „Solaris” traktować możemy jako powieść akcji – z całym jej bagażem przemyśleń i natury bytu – o tyle „Głos Pana” jest całkowicie hermetycznym traktatem filozoficznym, obejmującym analizę granic ludzkiego poznania, biologii ewolucyjnej, kosmologii w ogóle, czy wreszcie natury inteligencji pozaziemskiej.

Powieść jest formą pamiętnika Piotra E. Hogartha – matematyka, która wręcz tożsama jest z monologiem autora. Taka forma przekazu z pewnością nie jest łatwa w odbiorze i sprowadza się raczej do przedstawienia zbitka analiz, wspomnień i przemyśleń.

Fabuła książki opiera się na historii matematyka Hogartha, który zaproszony został do rządowego projektu USA, koordynowanego przez Pentagon, projektu którego zadaniem ma być rozszyfrowanie, przez grupę wybitnych naukowców, odebranej wiadomości kosmicznej. Wiadomość, w postaci cyklicznej i precyzyjnej, a więc artyfikalnej, wiązki neutronów, ma pochodzić od obcej cywilizacji i odbierana jest z kwadrantu układu Małego Psa. Co niesie ze sobą wiadomość? Czy jest przepisem na lepsze życie dla naszej cywilizacji? Czy może niesie zagładę?

Lem stawia czytelnika przed wieloma dylematami jakie przynoszą nam granice samego poznania. Dogłębnie porusza arche ludzkiej potrzeby poznawania prawdy. Epistemologiczna powieść, pełna filozoficznych i kosmologicznych wynurzeń niesie ze sobą dreszcz ogromu niewiedzy jaki czai się w czeluściach kosmosu. Analiza i interpretacja kosmicznego listu okazuje się intelektualną eskapadą daleko poza granice ziemskich nauk przyrodniczych, bo i jak odczytać kosmiczną wiadomość nie znając kosmicznego alfabetu, nie wiedząc nawet czy nadawca nim się posługuje.

Lem bawi się listem, długo wyczekiwanym przez Ziemian kontaktem. Mimochodem przemyca pytanie czy aby na pewno nasza cywilizacja dorosła już do tego aby otworzyć kosmiczną kopertę? A może jesteśmy jedynie pyłkiem na drodze międzycywilizacyjnego kuriera i korespondencję otwarliśmy przypadkowo. I wreszcie, autor podsuwa czytelnikowi jeszcze jedną możliwość – czy wiadomość nie jest jedynie zbiegiem okoliczności? Czy cudowna recepta, przesłanie dla naszej cywilizacji nie jest dziełem tysięcy małp stukających w tysiąc maszyn do pisania, które dało sensowną wiadomość? To ostatnie twierdzenie, ukute na początku wieku przez Émile Borel i Arthura Eddingtona ilustruje zagrożenia płynące z postrzegania nieskończoności jako olbrzymiej, ale skończonej liczby, a także z rozumowania odwrotnego – postrzegania dużej liczby jako nieskończoności.

Do jakich wniosków doszli naukowcy z projektu „The Master Voice”? Co niesie ze sobą sygnał z układu Małego Psa? Kim jest nadawca neutrinowego strumienia wycelowanego w naszą planetę? Odsyłam do powieści, którą naprawdę trzeba przeczytać.

„Głos Pana” to ogromne kompendium nauki o nauce. To szukanie arche idei poznania, pierwotnej siły która towarzyszyła człowiekowi od momentu rozpalenia pierwszego ogniska. To także niezwykle przemyślana powieść filozoficzna, zadająca pytania o fundamenty naszej obecności we wszechświecie, istotę nadprzyrodzoności, granice intelektu, oraz sens istnienia. Nie jest to z pewnością prosta pozycja, skierowana dla nastolatków, szukających tanich historii o ufo i nawiązywaniu kontaktu z obcą cywilizacją, który to kontakt z góry zakłada ramy dialogu, intencje czy formę. „Głos Pana” to wymagający traktat filozoficzny, obnażający ludzką niewiedzę, podkreślający ludzką małostkowość i uprzedzenia, śmiejący się w twarz obserwatorom wszechświata którzy zamiast teleskopu do oka przykładają marchewkę.

Sylwester ‘orth’ Wróbel

Tytuł: Głos Pana
Autor: Stanisław Lem
Wydawca: Agora S.A.
ISBN : 978-83-7552-404-8
Format: 210s. 145×215mm; oprawa twarda
Cena: 19,99
Data wydania: 28 października 2008